Chcę zobaczyć Maroko - krainę zachodzącego słońca z wielką tradycją, jaką kryje w sobie MAGHREB.

Jak wyglądają fessi - rdzenni mieszkańcy Fezu? Dlaczego Casablanca jest biała, Fez niebieski, a Marrakesz rdzawo czerwony..? Czy dłoń Fatimy naprawdę chroni przed złym spojrzeniem..? Kto to jest Imam i gdzie jest Błękitna Brama do miasta Fez?

To i tysiąc innych pytań mam w głowie każdego ranka.

Pisałam pracę dyplomową o twórczości P. Klee. Był dla mnie człowiekiem niezwykłym. Twierdził, że pobyt w Kairuanie odmienił jego życie. Hm... ja z Kairuanu uciekłam po dwóch godzinach. Panował tam nieznośny upał i wszędzie unosił się słodki zapach mięsa przemieszany z zapachem przypraw, kurzu i wody kolońskiej. Nie wiem ile było stopni, ale myślę, że ponad 50 zapewne. To typowe dla tego miasta. Tu lato bywa, tak gorące, że nawet tubylcy chowają się do późnego popołudnia w chłodnych murach. Jechaliśmy na dworzec taksówką przez główną ulicę tego świętego miasta. Mijaliśmy same sklepy mięsne, które prawie na samej ulicy prezentowały, na prostych hakach, swój towar. Między sklepikami rzeźników były jeszcze typowo męskie kawiarnie - gwarne od samego rana i zakłady fryzjerskie, również dla mężczyzn.

Co było dalej - Medina. Pięknie, biało - błękitna... Inna od tej w Sousse, czy w Tunisie. Ktoś gdzieś nas gonił, bo nie kupiliśmy dywanu... Zupełnie nierealne miasto. Na soukach, wielkimi i starannie ułożonymi kopczykami lśniły w słońcu całe tuziny nugatów, chałwy i daktyli.

Bramę obok ozdabiała stara krata, wąska uliczka wciągnęła nas... Jeden, drugi, trzeci zakład fryzjerski i golarz. Dyskretnie zaglądamy do środka - stary mistrz fryzjerstwa śpi na swojej toaletce.

Parę kroków dalej widzę piękne dywany i tkaniny w ogromnych belach. Chwilowo nacieszyłam oczy, ale i tak nadal czułam ten zapach, którego nie mogłam znieść. I to nie sam zapach wygnał mnie Kairuanu. W tym świętym mieście... czułam się zupełnie sama. Sama i zagubiona w labiryncie ślepych uliczek. Było mi gorąco, potwornie gorąco i duszno. To dziwne przeżycie być samą w mieście. Nie widziałam tam ani jednego turysty. Głeboki oddech złapałam dopiero w autobusie do Sousse. Nigdy tego nie zapomnę. Podobne doznanie przeżyłam w Tunisie w samej Medinie, jednak tam pozostałam znacznie dłużej i myślę, że i tak nie można tego porównać.

Hm... może Kairuan też chciał mnie odminić? A ja się nie dałam... Nie dałam rady iśc dalej, nie chciałam tej odmiany, nauki...

Dziś myślę, że to nie Kairuan miał mnie odmienić, lecz kraj, który tak naprawdę już dawno znałam. Tak, znała go moja wręcz gotycka wyobraźnia. To właśnie miejsce na ziemi, znają moje obrazy.

Nie raz ciężkie kazby i wąskie minarety były głównym tematem w moim malarstwie. Rdzawo czerwone mury i geometryczne meczety wraz z całą ornamentyką i arabeskową dekoracją tworzą ten typ architektury, który sobie upodobałam. Dlaczego w tych właśnie obrazach operowałam paletą barw typową dla kolorystyki islamu? Przecież jej tak naprawdę nie znałam. Jednego jestem coraz bardziej pewna. Tym miastem jest Marrakesz! A może Fez..? A może po prostu Maroko. Dopóki tam nie pojadę, to nigdy nie przekonam się, gdzie jest to moje miejsce.

Z wielką żarliwością połykam kolejne książki i przewodniki. Nie jestem w stanie czytać już prasy ani tej kobiecej ani tej bardziej poważnej. Nic tam dla mnie nie ma... Silny głód wiedzy jest tylko na tą jedną perłę, którą rzucono na Atlas.

Kolejne pytania nie dają spokoju. Mieszają mi w głowie, tworząc zlepek obrazów...
- Czy słynne garbarnie, w których wyprawia się te delikatne skóry mają rzeczywiście tak intensywny zapach, że można tam wytrzymać zaledwie dwie minuty? A zapach i tak przechodzi nam w ubrania i włosy i jeszcze bardzo długo przypomina o Fezie. Podobno Fas-El-Bali ma 9400 krętych, małych uliczek w Medinie. I tylko starzy Fessi nie gubią się w niej. A w samych murach jest 300 meczetów. Francuzi twierdzili, że ich słynna katedra Notre Dame mieści się we wnętrzu meczetu Hassana. A Casablanca to chwila wytchnienia dla turysty przed dalszym krokiem w nieznane. Bo dalej to już nie będzie filmowo. Podróże stały się częścią mnie samej - moim celem pracy, sposobem na życie. Wśród utartych już dróg moją pasją jest szukanie własnych ścieżek. Spotkanie się z własnym, zupełnie osobistym ósmym cudem świata.

Obejrzałam film "Pod osłoną nieba" i w "Stronę Marrakeszu", aby byc bliżej, aby jeszcze bardziej zwariować.

Śniłam już o ogrodach Majorelle, do których uciekam przed hałasem i zgiełkiem tego arabskiego miasta. A potem błądze po Medinie i trafiam do Mulaj Idris. Przynoszę światło... Podobno Marrakesz bez Djemma el-Fna byłby taki sam, jak każde inne miasto arabskie. To marokański mikrokosmos - jak tam jest? Czy to wytrzymam..? Dlaczego odczuwam od dłuższego czasu tak silną potrzebę wyjazdu do tego kraju? Dlaczego właśnie tam, tak bardzo chcę być. Ciąglę czekam, aby poznać te nurtujące mnie tajemnice. Gdzie ją odnajdę? Może pod murami czerwonej Kazby, która o zachodzie słońca zdradza nam całą tajemnicę nie tylko o czerwonym Marrakeszu. A może na placu straceńców, gdzie wieczorem kurtyna idzie w górę i zaczyna się jedno z najbardziej fascynujących przedstawień na świecie. Jest tam kuglarz, akrobata, znachor, magik, bajarz oraz nie jeden szaleniec, fakir, zaklinacz węży.

Czytając wiele bogatych opisów o Djema el-Fna wydaję mi się, że to miejsce przenika w nas i wciąga w sam środek, z którego już nie jest łatwo uwolnić się. To omam, to magia, szaleństwo i zupełnie inny świat. Świat Maghrebu z islamskimi zabytkami i berberyjskimi domami i czerwoną pustynią. Gdzie nad Oceanem Atlantyckim lato nigdy nie jest aż tak upalne, a zima zimna. Czasem tylko wieją od Sahary bardzo silne wiatry Sirocco lub szergi, które dla Berberów są zupełnie normalne. Wtedy tylko ich ciała dokładnie opatulone są w różnorodne tkaniny - widać tylko oczy.

...Jak wszystko zrozumieć i uwierzyć... czytam coraz więcej i co chwilę poszerzam swoją wiedzę o tym tajemniczym świecie. Czy uda się go pokochać..? A może będzie dla nas czymś nie do zniesienia..? A jeżeli to prawda, że to kraj jak z bajki tysiąca i jednej nocy, gdzie już o samym gwieździstym niebie możnaby pisać całe tuziny książek. Pochłania mnie całą. Nie ma dnia, abym nie myślała o Maroku. Z jednej strony mnie przeraża, a z drugiej fascynuje. Wiem, że woda z kranu to nie dla nas i minimum sanitarne to podstawa! Czy można spokojnie i bez obawy jeść na Djema el-Fna? Hm...

Osatnio czytałam wspaniały opis pewnego Francuza, który powiedział, że nie sposób na Djema el-Fna nie wypić chociaż szklanki najlepszego na świecie soku z pomarańczy. To i tak jest cała uczta!

...A kiedy dane mi będzie zobaczyć mały Szefszawan, który już w górach Rif prowadzi zupełnie inne życie. Tu tradycyjna barwa muzułmańska jest na każdym kroku - to błękit! Tu nikt się nie spieszy, nawet w Medinie ulicznie sklepikarze nie pracują zbyt szybko.

A Tanger, Tetuan, Safi nad samym oceanem. I jeszcze stolica Maroka - Rabat, gdzie nie ma wielkomiejskiego gwaru. Czy to nie dziwne..? Spokojna stolica w kraju arabskim... co jeszcze?

Na pewno to, że mury obronne w Marrakeszu to aż 200 bram. A meczet Kutubijja, a właściwie jego minaret liczy sobie 70 metrów wysokości. Nie wiem jeszcze ile jest meczetów w samej Medinie w Marrakeszu. Domyślam się, że uliczki są bez nazw, ponieważ na żadnej mapie oprócz głównych ulic nie udało się nie więcej znaleźć. No tak, przecież Medina w Fezie lub Marrakeszu nie doczekała się jeszcze sensownej i dokładnej mapy. Bo po co..? Tubylcy wiedzą wszystko o swoim mieście, a turysta podobno ma pytać, bo i tak się zgubi w tym całym labiryncie ślepych korytarzy i uliczek.

Wiem, że dla markańskich dzieci trzeba mieć cukierki lub długopisy, że lepiej żywić się tam, gdzie na własnych oczach powstaje zamówione danie, że każdy souk w centralnym punkcie ma swój meczet. A sklepy pogrupowano według ścisłej hierarchii, ale to kropla, mała kropla w tym wielkim morzu.... Coraz bardziej pochłania mnie ten kraj, przyciąga zapachem, oszałamia. Kolorem ujmuje wielkimi meczetami, medresami, kazbami.

Nie wiem, czy to Maroko mnie pochłonie do reszty. Odmeni, nauczy inaczej żyć, malować, myśleć... Jak na razie wszystko idzie w tą właśnie stronę...

Hm... E. Delacroix mówił, że Marrakesz to taka intensywność światła, barw, a do tego jeszcze kolorów, że nawet nei mógł sobie teog wyobrazić. Po wizycie napisał: "Każdy róg ulicy tego miasta zasługuje na obraz".

A nie jeden podróżnik twierdził, że lepiej sprytnie wkomponować się w ten olbrzymi tłum ludzi inaczej czujesz się, jakby za chwilę miał Cię ktoś zjeść. No cóż... Jeżeli będzie trzeba to ubiorę na siebie hidżab - grunt abym mogła z samego rana, kiedy na horyzoncie pojawią się pierwsze promienie wschodzącego słońca, usłyszeć przenikliwy i na wskroś zapadający w pamięci głos muezina. Potem wystarczy wziąć głeboki oddech i zanurzyć się w tym jednak "dziwnym" świecie. Zgubić i ponownie odnaleźć....

Ten tekst napisałam w 2005 roku. Od tamtej pory odwiedziłam Maroko kilkanaście razy...